Jurajskie Szlaki Jesienne - Ojcowski Park Narodowy

Podróże kształcą

To prawda stara jak świat, u nas dobrze się sprawdza. Podróżując z dziećmi, zawsze wplątujemy im trochę wiedzy i ciekawostek o odwiedzanych miejscach. Nazywamy to lekcjami w terenie, bywa historia, bywa geografia, również biologia. No i wf, bo jednak nasze podróżowanie to zawsze spora dawka ruchu 😉

Ojcowski Park Narodowy
Ojcowski Park Narodowy

Tym razem na szlaku pojawiło nam się pięć znamiennych imion - Salomea, Herkules, Łokietek, Władysław, a nawet Horpyna. Co je łączy? Oczywiście Ojcowski Park Narodowy czyli nasza czwarta podróż w ramach Jurajskich Szlaków Jesiennych. To ostatnie imię to już troszkę poza granicami Parku, ale fajna ciekawostka, której nie mogliśmy przeoczyć 🙂

Zamek w Ojcowie
Zamek w Ojcowie

Błogosławiona Salomea - patronka Skały

Kręciliśmy się po Ojcowskim Parku i najbliższych okolicach przez 2 dni, więc sporo udało się zobaczyć. Zacznijmy więc od pierwszego imienia. Salomea to piastowska księżniczka i starsza siostra króla Bolesława Wstydliwego. Urodziła się w 1211 lub 1212 roku na Wawelu w Krakowie i bardzo szybko została obiecana jako małżonka dla syna króla Węgier. Ledwie 8-letnia Salomea i 12-letni Koloman objęli tron w Haliczu, a potem władali terenami dzisiejszej Chorwacji i Słowenii.

Pustelnia w Skale
Pustelnia w Skale
Pustelnia Bł. Salomei
Pustelnia Bł. Salomei

Jako gorliwi chrześcijanie, krzewili kult katolicki, zakładali wiele kościołów i mimo małżeństwa, ślubowali dziewictwo. Za to wychowywali na swym dworze małą Kingę, która później została żoną Bolesława Wstydliwego, a jeszcze później Świętą.

Po śmierci Kolomana Salomea wróciła na dwór brata, Bolesława i w 1945 roku przywdziała habit klaryski i osiadła w klasztorze żeńskim w Zawichoście, ufundowanym przez Bolesława w 1945 roku. Gdy został on królem w Krakowie, a zakonowi zagrażali Tatarzy, klasztor Klarysek przeniesiono w okolice miejscowości Skała pod Krakowem, nazywanej też Kamieniem Panny Maryi. Tutaj Salomea spędziła ostatnie lata życia i tutaj zmarła w 1268 roku.

Pustelnia Bł. Salomei
Pustelnia Bł. Salomei
Groty modlitewne
Groty modlitewne

Jeszcze przed śmiercią, 10 listopada 1267 roku Salomea dokonała lokacji Skały na prawie średzkim. Na rynku w jurajskiej Skale od kilku lat podziwiać można ciekawy pomnik właśnie mówiący o tym wydarzeniu. Posąg Salomei stoi też przed kościołem w Skale

Pomnik w Skale
Pomnik w Skale
Kościół w Skale
Kościół w Skale

Zaś nieco na uboczu, na szczycie wysokiego ostańca do dziś stoi pustelnia błogosławionej Salomei, z kościołem Wniebowzięcia NMP i bł. Salomei, grotami modlitewnymi i unikatowym pomnikiem z kamiennym słoniem.  

Pustelnia Bł. Salomei
Pustelnia Bł. Salomei

Do samej Pustelni prowadzą kręte schody w dół, niestety pilnowaliśmy, żeby Amelka z nich nie spadła i ominęliśmy je ostrożnie i dopiero teraz czytam tabliczkę sfotografowaną, że trzeba było jednak po nich zejść 😉 No cóż, tak to bywa przy podróżowaniu z dziećmi, że pewne rzeczy umykają, ale bezpieczeństwo jest ważniejsze. Tabliczki w tym miejscu były super, sporo można się z nich dowiedzieć, ale myślę, że jednak tabliczka/drogowskaz a nie typowa tablica informacyjna również koło samych schodków powinna stanąć.

Bł. Salomea
Bł. Salomea

Maczuga Herkulesa i Zamek Pieskowa Skała

Niedaleko Pustelni zobaczyć koniecznie trzeba słynną w całej Polsce Maczugę Herkulesa. Skąd ta nazwa? To proste, ostaniec do złudzenia przypomina kształtem maczugę, a jest ona tak wielka i ciężka, że tylko mityczny Herkules byłby w stanie ją unieść 🙂 Więcej nad tym imieniem zbytnio rozwodzić się nie ma co, ale skała jest zacna! I znana chyba każdemu Polakowi, bo często pokazywana w podręcznikach!

Maczuga Herkulesa
Maczuga Herkulesa

Maczuga stoi na skalnym postumencie zwanym "fortepianem". Sam postument ma około 10 m, zaś skała w kształcie maczugi jest wysoka na, bagatela, 25 metrów! Góruje ponad Doliną Prądnika, toteż nie można jej nie zauważyć i nie można przejść koło niej obojętnie. Widać ją dobrze z krętej drogi ze Skały do Sułoszowej, która notabene sama w sobie jest już atrakcją, prowadząc wśród białych skał i pięknej architektury.

Maczuga Herkulesa
Maczuga Herkulesa

Na szczycie Maczugi stoi krzyż, postanowiony tu na pamiątkę jej pierwszego zdobycia, przez Leona Witka z Katowic, co miało miejsce w 1933 roku, kiedy jeszcze nie istniał Ojcowski Park Narodowy i można było takich czynów dokonać 😉

A za Maczugą Herkulesa wyłania się z zieleni, w cudnej scenerii Zamek Pieskowa Skała. Podobną ma historię do innych jurajskich zamków, czyli wybudował go król Kazimierz Wielki w XIV wieku (na miejscu wcześniejszej warownej budowli Henryka Brodatego), dla ochrony granicy i kupieckiego szlaku, a później mocno ucierpiał podczas walk potopu szwedzkiego.  

Zamek Pieskowa Skała
Zamek Pieskowa Skała
Zamek Pieskowa Skała
Zamek Pieskowa Skała

Inaczej jednak potoczyła się późniejsza historia, kiedy inne zamki popadły w ruinę, Zamek Pieskowa Skała jako jedyny w szerokiej okolicy dotrwał do naszych czasów w bardzo dobrym stanie. Dziś stanowi perłę polskiego renesansu! Jedynie zamek górny postawiony na niedostępnej skale pod nazwą Dorotka, nie zachował się do dzisiaj, bo runął w XIX wieku.

Zamek Pieskowa Skała
Zamek Pieskowa Skała

Zamek dostępny jest odpłatnie, zobaczysz tu dwa dziedzińce, ogrody i wystawy we wnętrzach zamkowych. My po raz pierwszy weszliśmy na dziedziniec wewnętrzny i do komnat i muszę przyznać, że zrobiły na nas spore wrażenie. Krużganki, grube mury, zdobienia, klimatyczne wnętrza z pięknymi eksponatami pamiętającymi odległe wieki, to jest wow!  

Zamek Pieskowa Skała
Zamek Pieskowa Skała
Zamek Pieskowa Skała
Zamek Pieskowa Skała

Nie można pominąć też bastionu dostępnego z dziedzińca zewnętrznego. Wewnątrz powstała elegancka i smaczna restauracja, ale każdy może po prostu wyjść na bastion i zobaczyć cudne widoki stąd się rozpościerające 🙂 Polecam!

Zamek Pieskowa Skała - widok z bastionu
Zamek Pieskowa Skała - widok z bastionu

Łokietek - zamek Ociec u Skały

No i tutaj historia zaczyna nam się tak jak przy zamku Pieskowa Skała. W XIV wieku w pobliskim Ojcowie Kazimierz Wielki również pobudowuje zamek na skale, chroniący Kraków przed Luksemburczykami i kupców podążających szlakiem handlowym z Krakowa na Śląsk. Tylko, że tutaj pojawia nam się kolejne znamienne imię, nierozerwalnie złączone z tym miejscem - Łokietek.  

Zamek w Ojcowie
Zamek w Ojcowie

To ojciec Kazimierza Wielkiego i pierwszy król Polski koronowany w Krakowie, w katedrze na Wawelu. Zanim jednak został polskim władcą, uciekać musiał z Krakowa przed królem czeskim Wacławem II, a miało to miejsce na przełomie XIII i XIV wieku. Schronił się wtedy w ojcowskich lasach i jak mówi wiarygodna legenda, mieszkał przez około 6 tygodni w tutejszej jaskini, zwanej dziś Grotą Łokietka

Zamek w Ojcowie
Zamek w Ojcowie

Uratowała go wtedy wielka pajęczyna, utkana na wejściu do podziemi. Wacław podchodząc do niej, uznał, że dawno nikt tutaj nie mógł wchodzić, a fortel polegał na tym, że miejscowa ludność pomogła Łokietkowi dostać się do środka przez wąską szczelinę w górnej części skały. Do dziś grotę zamyka metalowa brama w kształcie pajęczyny, na pamiątkę tamtych wydarzeń.

Zamek w Ojcowie
Zamek w Ojcowie

Pamięć Łokietka przetrwała też w zamku w Ojcowie, który Kazimierz Wielki nazwał Ociec u Skały. Nazwa podawana w kronikach w różnej formie, najczęściej Oczecz lub Ocziec, przetrwała do dziś jako Ojców. Niewiele dziś z tej warowni zostało, najstarsze zachowane fragmenty to dolna część ośmiobocznej wieży, która wewnątrz jest okrągła i dolna część bramy. Wysoka dawniej baszta stanowiła ostateczny punkt obrony.  

Zamek w Ojcowie
Zamek w Ojcowie

Choć potop odcisnął mocne piętno na ojcowskim zamku, najgorsze lata przyszły dla niego wraz z rozbiorami i panującym tu rządem rosyjskim. Wtedy rozebrano zamkowe mury. Obecnie pozostałości zamku w Ojcowie są odremontowane i przygotowano tu wystawę opowiadającą o historii tego miejsca. Z platformy widokowej można podziwiać ładną panoramę Doliny Prądnika.

Zamek w Ojcowie
Zamek w Ojcowie

Władysław Szafer i Dolina Prądnika

No i tutaj pojawia się kolejna znacząca postać dla tego terenu - Władysław Szafer. To polski botanik i profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego. Działał aktywnie na rzecz ochrony przyrody w XX wieku i to on doprowadził do powstania Ojcowskiego Parku Narodowego, podobnie zresztą jak i innych parków narodowych w Polsce!  

Ojcowski Park Narodowy
Ojcowski Park Narodowy
W Ojcowie wygodnie z plecakiem Camrock na sprzęt, od pasazfoto.pl
W Ojcowie wygodnie z plecakiem Camrock na sprzęt, od pasazfoto.pl

Ten w Ojcowie to najmniejszy polski park narodowy, ale wcale nie najmniej atrakcyjny. Sceneria jest cudowna, zamki, jaskinie, niecodzienne świątynie, malownicza wstęga Prądnika. No i wreszcie białe ostańce świecące w słońcu na tle błękitu nieba i soczystej zieleni czy jesiennej żółci to widok zapierający dech. Sercem Parku jest Dolina Prądnika, szczególnie pięknie odsłaniająca się pod Jaskinią Ciemną. To właśnie z Góry Koronnej ponad grotą czy Wzgórza Okopy zobaczyć można najpiękniejszą panoramę Ojcowskiego Parku Narodowego z meandrami Prądnika!

Góra Koronna
Góra Koronna

W pobliżu warto podejść też do słynnej, kamiennej Bramy Krakowskiej oraz niepozornego Źródełka Miłości, bijącego u stóp wielkich ostańców! Podążając w drugą stronę od Jaskini Ciemnej zauważysz smukłą Igłę Deotymy, oczywiście skalną 🙂 Wapiennych tworów w Ojcowie nie brakuje 🙂

Ojcowski Park Narodowy Brama Krakowska
Ojcowski Park Narodowy Brama Krakowska
Ojcowski Park Narodowy źródełko Miłości
Ojcowski Park Narodowy źródełko Miłości

Pstrąg Ojcowski

Warto też przy okazji Doliny Prądnika wspomnieć o pstrągu ojcowskim. Tradycja hodowli pstrągów potokowych w Ojcowie sięga lat 30. XX wieku. Wtedy powstała pierwsza w regionie Pstrągarnia na gruntach księżnej Ludwiki Czartoryskiej. Historia ta skończyła by się dziś bezpowrotnie, gdyby nie Pani Magda Węgiel, która wraz z córką Agnieszką Sendor w 2014 roku objęły w dzierżawę nieużywane stawy, przeznaczone do naturalizacji.

Pstrąg Ojcowski
Pstrąg Ojcowski
Pstrąg Ojcowski
Pstrąg Ojcowski

Sporo pracy wykonały, ale dziś Pstrąg Ojcowski to wspaniałe miejsce nie tylko kulinarnej uczty, ale i przyjemnego wypoczynku nad stawami, w sercu parku narodowego, przy punkcie widokowym Jonaszówka. Pstrągi są przepyszne, wędzone lub grillowane, podawane w jak najmniej skomplikowanej formie. Zawsze świeże, nie mrożone, bez frytek, za to w towarzystwie smacznego chleba lokalnego i zdrowych kiszonek! Kto chce, może też skosztować wina z miejscowych winnic lub piwa z regionalnych browarów.

Pstrąg Ojcowski
Pstrąg Ojcowski

A skąd się wzięła Horpyna? No kto wie, kto?  

Ten, kto odwiedził już Jaskinię Nietoperzową w Jerzmanowicach, to wie skąd. Ja chętnie się tam wybrałam, bo podziemia lubię i to bardzo 🙂 Lubimy też rodzinnie ekranizacje powieści Sienkiewiczowskich i jedna z nich, ta najmłodsza - Ogniem i Mieczem, kręcona była między innymi właśnie w Jaskini Nietoperzowej. Nietrudno się domyślić już, że to sceny z Horpyną w Czarcim Jarze tutaj były odgrywane.

Jaskinia Nietoperzowa
Jaskinia Nietoperzowa

Ale Jaskinia Nietoperzowa słynie też z innych rewelacji. Odkryto tutaj mnóstwo kości jaskiniowych zwierząt, w tym niedźwiedzia jaskiniowego. W środku usłyszysz ryk jednego z nich... 😉 Jaskinia, zgodnie z nazwą, słynie też z nietoperzy. Te małe ssaki lubią tu hibernować zimą, a kiedyś nawet zakładały tu kolonie letnie. Nam udało się "upolować" podkowca małego, najmniejszego z polskich nietoperzy!

Jaskinia Nietoperzowa
Jaskinia Nietoperzowa
Jaskinia Nietoperzowa
Jaskinia Nietoperzowa

Zimowało tu najwięcej nietoperzy w całej okolicy, dziś wolą Jaskinię Ciemną, która szybciej zamyka się na zimę, gdy tylko pojawią się pierwsze hibernujące nietoperze i tak właśnie my nie zdążyliśmy jej odwiedzić, bo w tym roku trochę wcześniej to nastąpiło niż w latach poprzednich. Szkoda, miałam ogromnego smaka na Grotę Ciemną, ale będzie inna okazja.

Jaskinia Ciemna
Jaskinia Ciemna

Dobrze w Chochołowym Dworze

Przy tak solidnej dawce wrażeń i wiedzy, należy się człowiekowi słuszny odpoczynek i smakowita strawa. A te zapewnił nam Chochołowy Dwór w Jerzmanowicach, położony niedaleko Jaskini Nietoperzowej. Kolacja w ich restauracji to było jedno z najlepszych kulinarnych doznań, jakie dotąd udało nam się przeżyć. Naprawdę gorąco mogę Wam to miejsce polecić. Hotel ma bardzo ciekawy kształt i architekturę, muszę przyznać, że przy pierwszym wyjściu z pokoju najzwyczajniej w świecie się zgubiliśmy, potem już nam szło bardziej gładko poruszanie się po hotelowych zakamarkach 🙂

Chochołowy Dwór
Chochołowy Dwór
Chochołowy Dwór
Chochołowy Dwór

Zobacz też film z naszej podróży i zasubskrybuj kanał, aby nie umknął Ci żaden pomysł na fajną wyprawę rodzinną i nie tylko 🙂

 

Informacje praktyczne

Zamek Pieskowa Skała
Oddział Zamku Królewskiego na Wawelu
Sułoszowa
tel. 12/ 389-60-04
http://pieskowaskala.eu/
Czynne: wt 10.00-15.00
śr-pt 10.00-17.00, sb-nd 9.00-17.00
Bilety: I piętro (oraz dziedzińce i ogród) normalny 16 zł, ulgowy 12 zł, rodzinny 45 zł
I i II piętro normalny 24 zł, ulgowy 18 zł, rodzinny 68 zł (tylko dla grup)
Wtorek - dzień bezpłatny
Parking: płatny 10 zł

Zamek Pieskowa Skała
Zamek Pieskowa Skała

Ojcowski Park Narodowy - Willa Jadwiga
Ojców 9, Ojców
tel. 12/ 389-20-05, 882-404-715
http://www.ojcowskiparknarodowy.pl
Czynne: cały rok całą dobę
Bilety: wstęp bezpłatny
Parking: płatny, przy zamku 20 zł, na Złotej Górze 16 zł
Obiekty OPN-u otwarte są zwykle do października
Zamek: normalny 17 zł, ulgowy 10 zł
Jaskinia Łokietka: normalny 26 zł, ulgowy 16 zł
Muzeum przyrodnicze: normalny 16 zł, ulgowy 8 zł, film 2D 4 zł, diorama 3 zł

Góra Koronna
Góra Koronna

Chochołowy Dwór - Restauracja i Hotel
ul. Sobieskiego 172, Jerzmanowice
tel. 12/ 620-39-00, 516-164-437
https://www.chocholowydwor.pl
Parking: bezpłatny
Pyszne dania kuchni polskiej
Hotel 3-gwiazdkowy, na wysokim poziomie

Chochołowy Dwór
Chochołowy Dwór

Pstrąg Ojcowski
Ojców 48, Ojców
tel. 664-038-672, 795-282-726
https://pstragojcowski.pl/
Parking: płatny około 1 km wcześniej
Pyszne pstrągi wędzone i grillowane

Pstrąg Ojcowski
Pstrąg Ojcowski

Jaskinia Nietoperzowa
ul. Nietoperzowa 88, Jerzmanowice
tel. 605-467-892
https://jaskinianietoperzowa.wordpress.com/
Czynne: IV-IX 9.00-17.30
X-11XI 9.00-15.30
Bilety: normalny 12 zł, ulgowy 8 zł
Parking: bezpłatny

Plansza ze Sponsorami i Patronami
Plansza ze Sponsorami i Patronami
Zapisz się do newslettera!

Zostaw swój email, a będziesz otrzymywać informacje o ciekawych miejscach w Polsce.

Nikomu nie dajemy Twojego maila! Zapisując się do newslettera oświadczasz, że zgadzasz się na przetwarzanie danych osobowych w celu otrzymywania maili z naszego portalu i z postanowieniami regulaminu i polityką prywatności
Tutaj możesz założyć pełne konto w naszym portalu, do czego Cię serdecznie zachęcamy!
Jeżeli chcesz wypisać się z newslettera kliknij w ten link

Komentarze

Zostaw swój komentarz

Anna Piernikarczyk
20 październik 2020 20:08

[cytuj autor='Marcin_Henioo'] Wycieczka na 6+, super!Jak zwykle opis i zdjęcia - klasa sama w sobie. Pamiętam, byliśmy tam, te parę lato, co na Jurze. Piękne to miejsca. [/cytuj]

Dzięki serdecznie 🙂 Tak, miejsca wyborne 🙂

Marcin_Henioo
20 październik 2020 16:30

Wycieczka na 6+, super!

Jak zwykle opis i zdjęcia - klasa sama w sobie. Pamiętam, byliśmy tam, te parę lato, co na Jurze. Piękne to miejsca.

Anna Piernikarczyk
17 październik 2020 20:29

[cytuj autor='Anja'] Właśnie ostatnio myślałam o weekendowej wyprawie. Jakie atrakcje polecacie na dwa dni (z wyłączeniem jaskiń)? [/cytuj]

Na pewno spacer Doliną Prądnika i wspiąć się górną drogą przez Wzgórze Okopy, można tak jak do Jaskini Ciemnej. Polecam też zamek Pieskowa Skała

Anja
17 październik 2020 17:13

Właśnie ostatnio myślałam o weekendowej wyprawie. Jakie atrakcje polecacie na dwa dni (z wyłączeniem jaskiń)?

Anna Piernikarczyk
07 październik 2020 18:26

[cytuj autor='Maciej A'] Piękne miejsca, warto wracać i myślę że prędzej czy później znów tam trafię... [/cytuj]

Pewnie, to jedno z tych miejsc, do którego się wraca, jak do Krakowa 🙂

Anna Piernikarczyk
07 październik 2020 18:26

[cytuj autor='Piotr Galas']   Wycieczka na 5+ . Mnóstwo atrakcji do zwiedzania . [/cytuj]

Dzięki 🙂 No tak jest w OPN-ie, że atrakcja goni atrakcję 😉

Maciej A
07 październik 2020 14:15

Piękne miejsca, warto wracać i myślę że prędzej czy później znów tam trafię...

Piotr Galas
07 październik 2020 11:19

  Wycieczka na 5+ . Mnóstwo atrakcji do zwiedzania .

Joanna
07 październik 2020 08:46

My w Ojcowie nocowaliśmy przez dwa tygodnie, ale to było kilka lat temu. Fajnie odświeża się wspomnienia oglądając takie zdjęcia. Sporo wtedy zobaczyliśmy, a z jaskiń to właśnie Ciemna najbardziej nam przypadła do gustu przez to, że zwiedzało się ją ze świeczkami w rękach bez oświetlenia elektrycznego (dalej tak jest?).

MaciejW
07 październik 2020 06:27

[cytuj autor='Anna Piernikarczyk'] A nie byłeś? My mamy na tyle blisko że byliśmy już kilka razy, ale to miejsce trudno poznać za jednym razem, bo faktycznie atrakcji sporo 🙂 [/cytuj]

Niestety nie byłem. Ale może będę 🙂

Jest tyle miejsc do odkrycia.

Anna Piernikarczyk
06 październik 2020 20:14

[cytuj autor='allie'] No cóż tu komentować - Ojców to absolutny klasyk, to po prostu trzeba zobaczyć 🙂 W sumie to chętnie przypomniałabym sobie te miejsca, bo zwiedzałam je dłuuugie lata temu. Super relacja. [/cytuj]

Dzięki 🙂 My też przypominamy sobie Ojców co parę lat, Amelia już dwa razy podziwiała, szkoda że nic nie zapamięta 😉

allie
06 październik 2020 20:12

No cóż tu komentować - Ojców to absolutny klasyk, to po prostu trzeba zobaczyć 🙂 W sumie to chętnie przypomniałabym sobie te miejsca, bo zwiedzałam je dłuuugie lata temu. Super relacja.

Anna Piernikarczyk
06 październik 2020 15:08

[cytuj autor='MaciejW'] Ależ wyprawa. Moc atrakcji i niezła lekcja historii. Kiedyś trzeba będzie zwiedzić Ojcowski Park Narodowy. [/cytuj]

My nadal nie znaleźlismy samej pustelni jak się okazało, no i ta Ciemna mi nie wyszła,, miała być, ale nietoperze pokrzyżowały plany 🙂 Myślałam, że Sąspowską też poznamy, a jednak brakło czasu, a może bardziej sił dzieci 😉

Anna Piernikarczyk
06 październik 2020 15:06

[cytuj autor='MaciejW'] Ależ wyprawa. Moc atrakcji i niezła lekcja historii. Kiedyś trzeba będzie zwiedzić Ojcowski Park Narodowy. [/cytuj]

A nie byłeś? My mamy na tyle blisko że byliśmy już kilka razy, ale to miejsce trudno poznać za jednym razem, bo faktycznie atrakcji sporo 🙂

MaciejW
06 październik 2020 14:18

Ależ wyprawa. Moc atrakcji i niezła lekcja historii. Kiedyś trzeba będzie zwiedzić Ojcowski Park Narodowy.

Wycieczka na mapie

Odkrywaj dalsze nasze podróże
Znajdziesz nas na:
PolskieSzlaki.pl - polskie atrakcje - popularny portal turystyczny tworzony od 2005 roku przez aktywną rodzinkę złożoną dziś z mamy, taty i trzech córek. Sercem Polskich Szlaków jest blog z ciekawymi wpisami i fotorelacjami z wypraw oraz opisy atrakcji turystycznych w Polsce z pięknymi zdjęciami i informacjami praktycznymi. W sezonie notujemy 50 tys. Użytkowników na dzień, poza sezonem około 10 tys. Na profilu facebookowym mamy ponad 40 000 polubień, a na Instagramie 3 200 Obserwujących.
Copyright 2005-2021